Gündəlik həyatda qəfil yaranan, sanki “elektrik vurması” kimi hiss edilən kəskin ağrılar bir çox insanın həyat keyfiyyətini ciddi şəkildə aşağı salır.
Tibb dilində bu vəziyyət nevralgiya adlanır. Bəs, nevralgiya nədir? Nevralgiya əlamətləri və müalicəsi hansı mərhələlərdən keçir? Bu məqalədə sinir sisteminin bu ağrılı xəstəliyi haqqında bilməniz gərəkən bütün detalları incələyəcəyik.
Nevralgiya nədir?
Nevralgiya — konkret bir sinirin zədələnməsi və ya sıxılması nəticəsində yaranan kəskin, yandırıcı və bəzən dözülməz ağrı sindromudur.
Digər ağrılardan fərqli olaraq, nevralgiya zamanı iltihab hər zaman müşahidə olunmur; əsas problem sinirin ötürdüyü siqnalların pozulmasıdır.
Sinirlər bədənimizdəki məlumat daşıyıcılarıdır. Onlar beynimizə toxunma, temperatur və ağrı siqnallarını çatdırır. Sinir zədələndikdə isə beyinə yanlış “fəlakət” siqnalları göndərir ki, bu da bizim hiss etdiyimiz şiddətli ağrılara səbəb olur.
Nevralgiya Əlamətləri: Özünüzü Necə Yoxlamalı?
Nevralgiyanı digər ağrılardan fərqləndirən bir neçə xüsusi əlamət vardır.
Nevralgiya əlamətləri və müalicəsi mövzusunda ən vacib məqam bu simptomları vaxtında tanımaqdır:
Qəfil və Kəskin Tutmalar: Ağrı birdən başlayır və bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyə qədər davam edir.
Elektrik Vurması Hissi: Ağrı dalğavari şəkildə yayılır.
Daimi Sızıltı: Tutmalar arasında həmin nahiyədə zəif sızıltı və ya keyimə hissi ola bilər.
Həssaslıq: Dəriyə yüngül toxunuş belə dözülməz ağrıya səbəb ola bilər (allodiniya).
Əzələ Zəifliyi: Bəzi hallarda zədələnmiş sinirin idarə etdiyi əzələlərdə gücsüzlük müşahidə olunur.
Nevralgiyanın əsas növləri
Nevralgiya bədənin müxtəlif nahiyələrində özünü göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən növlər bunlardır:
1. Üçlü sinir nevralgiyası (trigeminal nevralgiya)
Bu, ən şiddətli ağrı növü hesab olunur. Üzdəki üçlü sinirin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Xəstələr bu ağrını “üzə bıçaq batması” və ya “elektrik şoku” kimi təsvir edirlər. Hətta üzü yumaq, diş fırçalamaq və ya danışmaq belə tutmalara səbəb ola bilər.
2. Qabırğarası Nevralgiya
Qabırğalar arasındakı sinirlərin sıxılması nəticəsində yaranır. Çox vaxt ürək ağrıları ilə səhv salınır, çünki nəfəs alarkən və ya hərəkət edərkən ağrı kəskinləşir.
3. Postherpetik Nevralgiya
“Zonallı dəmrov” (Herpes Zoster) xəstəliyindən sonra yaranan bir fəsaddır. Virus sinir uclarını zədələyir və döküntülər keçsə də, aylarla davam edən ağrılar qalır.
4. Oturaq Sinir Nevralgiyası (İşias)
Bədənin ən uzun siniri olan oturaq sinirin sıxılmasıdır. Ağrı bel nahiyəsindən başlayaraq ayağın barmaq uclarına qədər yayıla bilər.
Nevralgiyanın səbəbləri nələrdir?
Nevralgiya öz-özünə yaranan bir xəstəlik deyil; o, adətən başqa bir problemin simptomudur. Əsas səbəblər:
Mexaniki Sıxılma: Yırtıqlar (qrıja), şişlər və ya sümük böyümələri siniri sıxa bilər.
İnfeksiyalar: Xüsusilə virus mənşəli xəstəliklər sinir qılafını zədələyir.
Diabet: Qanda şəkərin yüksək olması sinirlərin qidalanmasını pozur (Diabetik neyropatiya).
Travmalar: Qəzalar və ya əməliyyat sonrası yaranan çapıq toxumaları.
Vitamin Çatışmazlığı: Xüsusilə B1, B6 və B12 vitaminlərinin çatışmazlığı sinir sistemini müdafiəsiz qoyur.
Nevralgiya müalicəsi: Müasir yanaşmalar
Nevralgiya əlamətləri və müalicəsi bir-biri ilə sıx bağlıdır; müalicə planı ağrının növünə və səbəbinə görə fərdi qaydada tərtib olunur.
Medikamentoz (Dərman) müalicəsi
Adi ağrıkəsicilər (aspirin, parasetamol) nevralgiya ağrılarında çox vaxt təsirli olmur.
Həkimlər adətən aşağıdakı qrup dərmanları təyin edirlər:
Antikonvulsantlar: Sinir impulslarının həddindən artıq ötürülməsini bloklayır.
Antidepressantlar: Beyindəki ağrı mərkəzlərinin həssaslığını azaldır.
Vitamin Kompleksləri: Sinir qılafının (miyelinin) bərpası üçün B qrupu vitaminləri vacibdir.
Fizioterapiya və reabilitasiya
Xroniki nevralgiyalarda fizioterapiya əvəzsizdir:
Elektrofarez: Dərmanların birbaşa sinir nahiyəsinə ötürülməsi.
Maqnitoterapiya: İltihabı azaldır və qan dövranını yaxşılaşdırır.
Akupunktura (İynəbatırma): Şərq təbabətinin bu metodu sinir uclarını stimullaşdıraraq ağrını kəsir.
Cərrahi müdaxilə
Əgər konservativ müalicə nəticə vermirsə və ağrının səbəbi fiziki sıxılmadırsa (məsələn, damarın sinirə təzyiq etməsi), cərrahi əməliyyat və ya mikrovaskulyar dekompressiya tətbiq edilə bilər.
Nevralgiya zamanı qidalanma və həyat tərzi
Sinir sistemini qorumaq üçün həyat tərzində bəzi dəyişikliklər etmək mütləqdir:
B Vitaminləri ilə Zəngin Pəhriz: Ət, balıq, yumurta, qoz-fındıq və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər menyuda üstünlük təşkil etməlidir.
Soyuqdan Qorunma: Bir çox nevralgiya növü soyuq havada kəskinləşir. Nahiyəni isti saxlamaq tutmaların qarşısını ala bilər.
Stress Menecmenti: Stress sinir sistemini həssaslaşdırır, bu da ağrı eşiyini aşağı salır.
Tez-tez verilən suallar
1. Üçlü sinir nevralgiyası tam sağalırmı?
Bəli, müasir tibb həm dərman, həm də minimal invaziv cərrahi üsullarla bu xəstəliyi nəzarət altına almağa imkan verir. Əsas məsələ müalicəyə erkən başlamaqdır.
2. Ev şəraitində nevralgiya ağrısını necə kəsmək olar?
Ev şəraitində həkim məsləhəti olmadan kəskin müdaxilə etmək təhlükəlidir. Lakin ağrılı nahiyəni isti saxlamaq və sakit şəraitdə istirahət etmək müvəqqəti yüngüllük gətirə bilər.
3. Nevralgiya ürək ağrısı ilə necə fərqləndirilir?
Qabırğarası nevralgiya zamanı ağrı hərəkət etdikdə, dərin nəfəs aldıqda və ya öskürdükdə artır. Ürək ağrısı (məsələn, infarkt) isə adətən hərəkətdən asılı olmayaraq davam edən sıxıcı bir histir. Şübhə olduqda dərhal EKQ müayinəsindən keçmək lazımdır.
4. Stress nevralgiyaya səbəb ola bilərmi?
Stress birbaşa siniri zədələməsə də, mövcud olan nevralgiyanı kəskinləşdirir və tutmaların tezliyini artırır. Psixoloji gərginlik sinir sisteminin “qoruyucu” mexanizmlərini zəiflədir.
5. Nevralgiya üçün hansı həkimə müraciət etməliyəm?
Nevralgiya diaqnozu və müalicəsi ilə birbaşa Nevropatoloq (Nevroloq) məşğul olur. Əgər ağrı onurğa ilə bağlıdırsa, Vertebroloq konsultasiyası da tələb oluna bilər.
Qeyd: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
